Alaçam’da Mübadiller

ANADOLU’DAN RUMELİ’NE, RUMELİ’NDEN ANADOLU’YA

İSMAİL YEŞİLYURT

Mübadil; sözlük anlamı, değiş tokuş olmakla birlikte, ilçemiz özelinde Lozan Antlaşması gereği 1924-1925 yıllarında Yunanistan Batı Trakya’dan gelenlere verilen isimdir.
İlçemizde (o tarihte Bafra ilçesine bağlı bir nahiye) 1924 Ekim ayında Kavala vilayeti Sarışaban ilçesi Uzunkuyu köyü sakinleri ile 1925 Mart ayı Serez Drama Kozu (ya da Kozlu) sakinleri de iskan edilmiştir.
Uzunkuyu mübadele heyetinin Alaçam’a yerleşme gerekçeleri geldikleri yerde temel geçim kaynakları, tütün ve hayvancılık imiş. Alaçam da buna elverişli olduğu için tercih etmişler.
Uzunkuyu köyü yedi mahalleden
oluşmaktadır;

• 1- Uzunkuyu
• (merkez ya da Ağalar mahallesi)
• 2- Tubalılar mahallesi
• 3- Musa mahallesi
• 4- Eğribucak mahallesi
• 5- Karga mahallesi
• 6- Köseler mahallesi
• 7- Dere mahallesi

Tüm isimlerde olduğu gibi mahalle ve sülale isimleri de ilgimi çekmiştir. Bu isimlerin nereden alındığını ve kökenlerini buldum. Hemşehrilerimle paylaşmak istedim.

1. UZUNKUYU: İzmir’in Urla kazasının bir köyü. Köy Nalcı (Nallı) aşireti tarafından kurulmuş. Yıldırım Bayazıt zamanında konulan tuz vergisine “VERMEZÜK” diyerek karşı çıktıkları için KUTTA-İ TARİK (Kutta Osmanlıca Haydut, Tarik ise Yol) yani ‘Haydutluk yolu’nu seçmiş aşiretler Rumeli’ne mecburi iskana gönderilmiş. Nitekim köye adını veren Nallıoğulları (Hasan Hüseyin efendiler) mübadelede İzmir’e gitmişlerdir.
2. TUBALILAR: Altay-Şor Türkleri Tuba Boyu adını mahalleye vermişler.
3. MUSACALI: Musacalı Yörükleri Antalya bölgesinden KUTTA-İ TARİK olarak Rumeli’ye mecburi iskana gönderilmiştir. Mahalle adını bu aşiretin isminden almaktadır.
4. EĞRİBUCAK: Eğribucak Yörükleri Karakeçili aşiretinin bir obası. İçel yöresinden KUTTA-İ TARİK olarak Rumeli’ye mecburi iskana gönderilmiştir. Mahalle ismini bu obadan almaktadır.
5. KARGA: Altay Türkleri totemi Karga olduğu için bu boy mahalleye adını vermiştir.
6. KÖSELER: Türkmen-Teke-Toktamış boyuna mensup bir oba. Antalya yöresinden mecburi iskanla gitmiş ve mahalleye adını vermiştir.
7. DERE MAHALLESİ: Bu mahalle hakkında bir kayda rastlamadım. Boyundan, aşiretinden, obasından kopmuş ailelerin oluşturduğu bir mahalle olabilir.

AİLE, SÜLALE VE LAKAPLAR

Yaptığım araştırmalar sonucunda aile, sülale ve lakapların kaynaklarını belirtmeye çalışacağım. Anımsayamadığım isimler olabilir, hemşehrilerim anımsatırsa eksikliği giderebilirim.

GACAL: Alaçam özelinde ‘GACA’ Rumelinin yerlileri olarak bilinir. Trakya’da aynı adlı köyler var. Gacal’lar 7. ve 8. yüzyıllarda Karadeniz’in kuzeyinden Kıpçak, Çıtak ve Peçenekler’le birlikte Makedonya ve Trakya’ya gelen bir Türkmen boyu.
ÇALIK: Osmanlı’da askerlikten emekli olanlara ‘ÇALIK ÇIKTI’ denilirdi. Nitekim Uzunkuyu’lu Çalıklar kendilerine ‘Çavuşlar’, ‘Başçavuş oğulları’ derler.
DELİLER
CAMBAZLAR
BEŞLİLER: Osmanlı ordusunda bugünki özel kuvvetlere tekamül eden askeri birliklerin ismi.
DALE: Osmanlıca nizam, intizam tanımayan anlamında.
KARGA: Altay-Şor Türkleri
KEREŞ: Altay Türkleri
KELEŞ: Şık, yakışıklı
KIR: Kayıtlarda 3 kır topluluğu var.
1. Türkmen-Teke-Ötemiş
2. Özbek-Konrat
3. Türkmen-Ersari-Bükevli
KOTI: Altay-Şor-Tuba
KÖSE: Altay-Çavdur-Abdal
KÖSE: Türkmen-Teke-Toktamış
KOR: Türkmen-Teke-Ötemiş
KOR: Türkmen-Teke-Toktamış
GÖKÇE: Türkmen-Teke-Toktamış
SAĞIR: Türkmen-Ersari-Ok
TUMAN: Kazak-Ortayüz-Argon-Mumin
TOPALLI: Yeni Osmanlı aşireti.
TEKERLEK: Bahşiş aşiretinin beyinin lakabı. Aşiret beyinin lakabı ile anılmakta.
ARAP: Türkmen-Teke-Ötemiş
MERCANLI: Barak oymağının bir obası
ÇOBAN: Çobanoğulları, Anadolu Selçukluları döneminde Orta Anadolu’da bir beyliğin adı
TURALI: Akkoyunlu Bayındır boyunun bir kolu. Bu kol adını, Turalı beyin isminden almaktadır.
TOP A LAR: Top A boyu 315 yıllarında tüm Moğolistan’ı egemenliği altına almış bir Türk boyu.
TOHSİ (TOS) : Karahanlı devletinin hakim olduğu bölgelerde yaşayan; Yağma, Karluk, Çiğil gibi Türk kavimlerinden biri.
BAŞ: Kayıtlarda 4 BAŞ topluluğu var
AĞIRBAŞ: Türkmen-Ersari-Ok
ALACABAŞ: Türkmen-Çavdur
ÇUBBAŞ: Türkmen-Ersari
İNERBAŞ: Türkmen-Ersari-Ok
KARASÜLELER: Karaman beyliğinde Karasülemişoğlu isyanına katılan obalara verilen isim
KARAPİRLER: Karapirbat ocağına bağlı Türkemen obalarının kendilerini tanımladıkları isim
HOTİ: Büyük İskender Hindistan Seferi sırasında Himalaya Dağlarından bugünki Arnavutluk’a yerleştirdiği üç savaşcı kabileden biri. Diğerleri ‘Gegalar’ ve ‘Toskalar’

Ayrıca Balkanlar’da dört ayrı müslüman topluluk bulunmaktadır. Bunlar;
1. POMAK: Bulgar kökenli müslüman
2. BOŞNAK: Sırp kökenli müslüman
3. PATRİYOT: Yunan kökenli müslüman
4. TORBEŞ: Makedon kökenli müslüman

Araştırmalarım sonucu tarihi kayıtlarda bulabildiğim kabile isimleri;

1- GACAL
2- ÇALIK
3- MERCAN
4- KÖSELER
5- TOP
6- KARAPİR
7- BAŞ
8- KINAY
9- TOS
10- KIR
11- KOTA
12- KELEŞ
13- KARGA
14- TURALI
15- ARAP
16- DELİLER
17- CANBAZLAR
18- İZETTİNLİLER
19- TEKERLEK
20- ÇOBAN
21- DALE
22- DUMAN
23- SAĞIR
24- KÖR
25- ÇOLAKLAR
26- KARASÜLEMİŞ
27- TOPALLAR
28- GÖKÇE
29- KÖKÇE
30- HOTİ

HAZİRAN – 2006

Kaynakça:
Kamuran Gürün, Türkler ve Türk Devletleri Tarihi, 2 cilt
Ali Rıza Yalman, Cenupta Türkmen Oymakları, Hazırlayan Sebahat Demir
Prof. Mehmet Eröz, Yörükler
Prof. Dr. Yaşar Yücel, Çobanoğulları-Çandaroğulları beylikleri
Doç. Dr. Reşat Genç, Karahanlı Devlet Teşkilatı
Yusuf Ziya Yörükan, Anadolu’da Aleviler ve Tahtacılar, Hazırlayan: Turan Yörükan
Baha Sait Bey, Türkiye’de Alevi-Bektaşi-Ahi ve Nusayri Zümreleri, hazırlayan Doç. İsmail Görke
Ebülgazi Bahadır Han, Türklerin Soy Kütüğü (Şecere-i Terakjime)
Prof. Dr. Faruk Sümer, Türklerin Tarihi
Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi
Aşıkpaşaoğlu Tarihi
Zuhuri Danışman, Koçi Bey Risalesi
İbrahim Kafesoğlu, Selçuklu Tarihi
Nejat Birdoğan, Anadolu ve Balkanlarda Alevi Yerleşmeleri
Doğan Avcıoğlu, Türklerin Tarihi

Mübadele kararı verildikten sonra, yer değiştirmeleri istenen göçmenlerin daha doğrusu mübadillerin Anadolu’ya taşınma işi gemilerle yapılır. Eski ve bakımsız Gülcemal Vapuru,
evini barkını Kavala’da bırakan müslüman göçmenleri bin bir cefa içinde Samsun’a getirir.

1. 

   erdal duman diyor ki:

   16 Ocak 2010, 14:44

   s.a mrb ben erdal samsun alacamlıyım sımdı senın demene ve arastırmalarına gore bızya mustafa duman yada hüseyin duman yanı nallı ogullarındanmı geldık aya arastırmaların ıcın çok tesekkur edıyorum cvb beklıyorum musayıt olursan msn kendıne ıyı bak
2. 

   Ahmet KIRLIKOVA diyor ki:

   26 Aralık 2010, 20:58

   Sevgili dostlar çok hoş ve güzel bir çalışma hepinize teşekkürler varolun sağolun.Alaçam,ın mübadeledeki konumunu bilmiyordum.sizleri daha yakın tanımak isterdim.sevgiler.saygılar.
3. 

   Şerafettin TOSUN diyor ki:

   17 Şubat 2011, 16:35

   Calışmalar çok hoşuma gitti aslında alaçam mubadilleri tam olarak gezilse ve hala yaşayan eski topraklar ile söyleşi yapılsa resimler toplansa çok güzel bir çalışma olur.Bende böyle bir çalışmanın içerisine doğrusu katılmayı çok isterim her ne kadar görevim icabı ordu fatsa da olsamda alaçamda bizim sülale TOS oğulları yani şimdiki TOSUNLAR dır.Geniş bir sülaleye sahibiz eskilerdeh hala çok güzel anlatımlar var.Başarılarınızın devamın diler saygılarımla.
4. 

   Av.İRFAN BÜLBÜL diyor ki:

   18 Mart 2011, 11:08

   ÇOK TEŞEKKÜRLER…TEBRİKLER…ÇOK GÜZEL BİR ÇALIŞMA…LUTFEN BU ÇALIŞMAYA DEVAM EDİN VE SAMSUN’DAKİ BÜTÜN SARŞABANLILARIN-Kİ,İZMİR’DE VE AYDIN’DA DA ÇOK SARIŞABANLI VAR- KÖKENLERİ AYDINLANSIN… SARŞABAN’IN BÜYÜK KISMI MERSİN,ANTALYA,MUĞLA,AYDIN,İZMİR,BALIKESİR’DEN RUMELİNE İSKAN EDİLEN KARAKEÇİLİ TÜRKMENLERİ…AMA BÖYLE DAHA DETAYLI BİLGİLERE ÇOK İHTİYAÇ VAR…SELAMLAR..SAYGILAR…